Arka Plan:

Sudan'ın en verimli topraklarına sahip olan Darfur bölgesinde uzun süredir yerel Arap kabileleri ile merkezi hükumet arasındaki süregelen anlaşmazlıklar, 2003 yılında başlayan silahlı çatışmalar ile farklı bir boyuta taşındı. Bölgedeki Arap kabilelerinin gücünü ve etkinliğini azaltmak isteyen hükumetin desteklediği ve "Janjavid" olarak bilinen silahlı milisler, 2003 yılından itibaren Batı Darfur'da faaliyet göstermeye başladı. Buna karşılık olarak bölgedeki Arap kabileleri; Sudan Özgürlük Ordusu (Sudan Liberation Army – SLA) ile Adalet ve Eşitlik Hareketi'ni (The Justice and Equality Movement) oluşturarak Janjavid milisleri ve hükumet güçlerine karşı silahlı mücadeleye başladı.

Çatışmalar nedeniyle, bugüne kadar, yaklaşık 2 milyon insanın evinden ayrılmak zorunda kaldığı ve 100 binden fazla insanın hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir. Topraklarından ayrılan 2 milyon insanın büyük çoğunluğu, batıdaki Çad sınırını geçerek buradaki mülteci kamplarına yerleşti. Halen 1.5 milyon insan Çad ve Sudan'daki mülteci kamplarında yaşamını sürdürmeye çalışmaktadır.

Mayıs 2006'da imzalanan Darfur Barış Anlaşması bölgeye beklenen huzuru getirmekte yetersiz kaldı ve çatışmalar yıl boyunca devam etti. Ağustos 2006'da hükumet güçlerinin, savaş uçaklarını da kullanarak, sivil-askeri hedef ayırmaksızın başlattığı saldırılarda 2000'e yakın sivilin öldüğü tahmin edilmektedir. Ekim 2006'da ise bir mülteci kampına yapılan saldırıda, neredeyse tamamının çocuk olduğu, 200 kişinin öldürüldüğü bildirildi.

Sivillere yönelik cinayet, işkence ve tecavüz suçlarının artarak devam ettiği Darfur'da, BM raporlarına göre, sadece 2006 yılında, 200 binden fazla insan yerinden oldu.

Sudan ve UCM:

Hükümetin, Darfur bölgesinde, geniş çaplı bir “etnik temizlik” başlattığı iddiaları üzerine, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 18 Eylül 2004 tarihinde, 1564 sayılı kararıyla Genel Sekreterden Sudan'da bir araştırma komisyonu kurmasını istedi. Kurulan Komisyon, 25 Ocak 2005'te, BM Genel Sekreterine bir rapor sundu ve sivil halkın korunması ve suçluların cezalandırılması için harekete geçilmesini tavsiye etti. Raporun ardından, Güvenlik Konseyi, Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsünün 13/(b) maddesiyle(*) kendisine verilen yetkiyi kullanarak, 31 Mart 2005 tarihli ve 1593 sayılı kararı ile olayı UCM'ye taşımaya karar verdi. BM Güvenlik Konseyinin bir ilk niteliğindeki bu kararının ardından, 6 Haziran 2005'te UCM savcısı Luis Moreno Ocampo, Darfur'da işlenen suçlar hakkında soruşturmayı resmi olarak başlattı ve dosya Yargıç Akua Kuenyehia (Gana) başkanlığındaki 1. Ön Yargılama Dairesine iletildi. Bu tarihten sonra, Ahmad Harun, Ali Kushayb ve Omar Hassan Ahmad Al-Bashir hakkında tecavüz, cinayet, sivil nüfusa saldırı, insanlık dışı eylem, işkence, yağma ve insanlık onuruna aykırı eylem suçlamalarını içeren toplam 51 savaş suçu ve insanlığa karşı suç nedeniyle tutuklama kararı çıkartıldı. Sudan hükümeti iddiaları ve UCM ile işbirliğini reddettiğinden, henüz hiçbir tutuklama yapılmadı. Ayrıca, UCM’nin huzuruna gelmesi için Bahr Idriss Abu Garda hakkında celpname çıkartıldı; ancak yargıçlar bu kişiyle ilgili dosyanın bu aşamada dava konusu olmamasını kararlaştırdı. Darfur olayında on bir mağdur UCM tarafından tanındı. Darfur soruşturması kapsamında üç kişi hakkında dava açıldı. 1593 sayılı karar uyarınca UCM Savcısı Darfur soruşturmasında kaydedilen ilerleme hakkında Konseye altı ayda bir rapor sunmaktadır.

27 Şubat 2007 tarihinde Savcı Ocampo, 1. Ön Yargılama Dairesinden, 2003 ve 2004 yıllarında Darfur’da işlendiği iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle İnsani Yardım Bakanı Ahmad Muhammad Harun ("Ahmad Harun") ve Janjavid lideri Ali Muhammad Ali Abd-Al-Rahman ("Ali Kushayb") hakkında, mahkeme huzuruna gelmelerini sağlamak için celpname çıkarılmasını(**) talep etti. 1. Ön Yargılama Dairesi, 2 Mayıs 2007'de yaptığı açıklamada, Ahmad Muhammad Harun ve Ali Muhammad Ali Abdal-Rahman'ın iddia olunan suçları işlediklerine dair makul dayanaklar olduğuna kanaat getirildiğini; ancak celpnamenin şahsların gelmelerini sağlamak için yeterli olacağının düşünülmediğini belirterek, huzura gelmeleri için celpname yerine, 27 Nisan 2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, tutuklama kararı çıkarıldığını duyurdu. 7 Haziran 2007 tarihinde BM Güvenlik Konseyine Darfur soruşturması hakkında bilgi veren UCM Savcısı Luis Moreno Ocampo, Ahmad Muhammad Harun ve Ali Muhammad Ali Abdal-Rahman'ın yakalanabilmeleri için uluslararası toplumdan yardım istedi.

1. Ön Yargılama Dairesi son beş yılda işlendiği iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle Sudan Devlet Başkanı Omar Hassan Ahmad al-Bashir hakkında 4 Mart 2009 tarihinde tutuklama kararı çıkarttı. Al-Bashir hakkındaki karar, UCM’nin görevdeki bir devlet başkanı için çıkarttığı ilk tutuklama kararıdır. 3 Şubat 2010 tarihinde UCM Temyiz Dairesi, 1. Ön Yargılama Dairesinin al-Bashir hakkındaki tutuklama kararına soykırım suçunu dahil etmeme kararını oybirliğiyle reddetti ve Ön Yargılama Dairesinden, al-Bashir hakkındaki tutuklama kararının soykırım suçunu içerecek şekilde genişletip genişletilmemesi konusunda doğru delil standardı esasında yeni bir karar vermesini istedi.

1. Ön Yargılama Dairesi, Eylül 2007’de Afrika Birliği barış gücünün Darfur’daki Haskanita askeri üssüne yapılan saldırılar sırasında işlendiği iddia edilen savaş suçları nedeniyle isyancı lider Bahar Idriss Abu Garda hakkında 17 Mayıs 2009 tarihinde celpname çıkarttı. Böylelikle, şüphelinin mahkemeye getirilmesi için tutuklama kararı yerine celpnamenin yeterli olacağını öngören UCM yargıçları, ilk kez bir celpname kararı vermiş oldu. Abu Garda 18 Mayıs 2009 tarihinde mahkemeye geldi. 19-29 Ekim2009 tarihinde 1. Ön Yargılama Mahkemesi Abu Garda hakkındaki mevcut delilleri incelemek üzere kamuya açık bir duruşma gerçekleştirdi. 8 Şubat 2010 tarihinde Daire, Abu Garda hakkındaki suçlamaları onaylamamaya ve Abu Garda hakkında dava açmamaya karar verdi. Yargıçlar dosyadaki delillerin yeterli ağırlıkta olduğu konusunda ısrar etse de, Daire Abu Garda’nın Haskanita üssüne yönelik ortak saldırı planına katıldığına dair yeterli delil olmadığına karar verdi. Savcılığın bu karara karşı temyize başvuracağı ya da ek delille desteklenmesi halinde Dairenin Abu Garda hakkındaki suçlamaları onaylamasını talep edeceği öngörülmektedir. Ayrıca, Haskanita saldırısına katıldığı ileri sürülen iki kişinin daha tutuklanması ya da haklarında celpname çıkartılması yönünde 20 Kasım 2008 tarihinde Savcılık tarafından yapılan başvuru yargıçlar tarafından incelenmektedir.

(*) UCM Roma Statüsü Madde 13
"Yargı yetkisinin kullanılması:
Bu tüzük hükümleri gereğince, 5. maddede bahis konusu bir suç ile ilgili olarak Mahkeme, aşağıdaki koşullarda yargı yetkisini kullanabilir: (...)
(b) Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’nin VII. bölümüne uygun olarak hareket eden BM Güvenlik Konseyi tarafından Mahkeme savcısına başvurulan bir veya birden fazla suçun işlenmiş göründüğü durum; (...)"

(**) UCM Roma Statüsü Madde 58
"Ön Yargılama Bürosunca Tutuklama Emri veya Celpname Çıkartılması
(...)
7- Tutuklama emri çıkarılmasını istemek yerine, diğer bir yol olarak, Savcı, Ön Yargılama Dairesine başvuruda bulunarak, şahsın mahkeme huzuruna gelmesi için celpname çıkartılmasını isteyebilir. Şayet Ön Yargılama Dairesi şahsın iddia olunan suçu işlediğine dair makul dayanaklar olduğuna kanaat getirir ve celpnamenin, şahsın gelmesini sağlamak için yeterli olacağını düşünürse, celpnameyi kişinin özgürlüğü sınırlayıcı önlemler (gözaltına alma hariç) içerecek şekilde veya bu önlemleri içermeksizin çıkarabilir(...)"

Sudan Ülke Profili